کۆمۆنیزمی و ته‌ڵه‌ی بوونگه‌رایی

2011/03/26 at 11:41 AM Leave a comment

الشيوعية وفخ الوجودية

کۆمۆنیزمی سیسته‌مێکی ئازادیانه‌یه‌، چوونکه‌ ئه‌و سیسته‌مه‌یه‌که ‌ده‌رفه‌ت ده‌دات به ‌مرۆڤ خۆی حوکمی خۆی(کۆمه‌ڵگاکه‌ی) و ژینگه ‌مرۆییه‌که‌ی که‌ ده‌رفه‌ت ده‌دات به‌هه‌موو تاکێک که ‌گه‌شه ‌بکات و به‌کارێکی دینامیکیی ناوکی به‌بێ فشاری ده‌ره‌کی.
نووسینی: هشام غصیب
وه‌رگێڕان: جیهاد موحه‌مه‌د حه‌مه‌که‌ریم
دیدگای ـ پڕۆژه‌ی مارکسیه‌ت له‌م وێنایه‌دا کورت ده‌بێته‌وه‌:  یه‌که‌مجار ده‌ستپێکێکمان هه‌یه‌، سروشت( مه‌تریال، گه‌ردونی مه‌تریالی)، که‌به‌پێی هه‌سته‌کانمان و ناڵه‌وڕاچڵه‌کین و کرده‌کانمانه‌وه‌(پراکتیکه‌کانمانه‌وه‌) ده‌رده‌که‌ون، به‌تایبه‌تی له‌زانستی سروشتیه‌وه له‌کاتی گه‌ڕان و به‌دواچوونه‌کانماندا‌. ئه‌مه‌ش ده‌بێت به‌ده‌ستپێکردنمان(کرانه‌وه‌مان) و سه‌رچاوه‌مان. له‌لایه‌کی تره‌وه‌، مرۆڤ، ئه‌وبونه‌وه‌ره‌سروشتیه‌خه‌سڵه‌تداره‌جیاوازه‌یه‌‌‌، که‌له‌ئه‌نجامی ملیاره‌ها ساڵی گه‌شه‌ی ژیانی سه‌ر زه‌وییه‌وه‌هاتوه‌، ده‌توانین ئه‌م بونه‌وه‌ره‌به‌قودره‌تی کارکردنه‌کۆمه‌ڵایه‌تیه‌که‌یه‌وه‌ جیابکه‌ینه‌وه‌، که‌قودره‌تی له‌یه‌کجیاکردنه‌وه‌و تێگه‌یشتنی یه‌کێتی سروشتی له‌خۆگرتوه‌، وێناکردنی تواناکان ـ شیاوه‌کان ـ(ممکن) له‌بونه‌وه‌ر بونه‌وه‌، به‌رجه‌سته‌کردنی تواناکان ـ شیاوه‌کان ـ (ممکن) به‌بونه‌وه‌ره‌وه‌، به‌جۆرێکیتر بڵێین: گۆڕینی بونه‌وه‌ر به‌پێی وێناکردنی توانا شیاوه‌کان.

مارکس، کرۆکی مرۆڤی به‌وه‌داناوه‌که‌ چۆنیه‌تیی بابه‌تیانه‌ی میراتیی تیا شاراوه‌ته‌وه‌که‌ ئه‌وه‌ش تاکه‌کان(مرۆڤه‌کان) کۆده‌کاته‌وه‌له‌پێناوی گۆڕانی ژینگه‌سروشتیه‌که‌تا ئامانجه‌کان و پێویستیه‌کانی خۆیانی پێ به‌ده‌ستبهێنن.  له‌ڕاستای گۆڕینی ژینگه‌سروشتیه‌که‌و دروستکردنه‌وه‌ی خۆی و کاره‌مرۆییه‌کانیدا، جارێکیتر، مرۆڤه‌کان ده‌توانن خۆیان دروستبکه‌ن، مێژووش هیچیتر نیه‌جگه‌له‌دروستکردنی ئه‌م دوانه‌ییه‌. (مێژووی مرۆڤایه‌تی بریتیه‌له‌: گۆڕینی ژینگه‌سروشتیه‌که‌ودروسکردنی کاره‌مرۆییه‌کانی له‌گه‌ڵ دروستبوونه‌وه‌ی دووباره‌ی مرۆڤ خۆی. .. وه‌رگێڕ) که‌واته‌، مرۆڤ خۆی و قودراته‌گه‌شه‌سه‌ندوه‌که‌ی خۆی به‌ده‌ستده‌‌هێنێت به‌کاری کۆمه‌ڵایه‌تی. ئه‌مه‌یه‌مرۆڤ، که‌واته‌مرۆڤ هێزه‌. به‌ڵام له‌کرداردا شتێکی تره‌.  مرۆڤی سه‌ره‌تا له‌ئاژاڵ جیانه‌ده‌کرایه‌وه هه‌رچه‌نده‌خاوه‌نی قودره‌تی به‌رهه‌مهێنان بوو، چوونکه‌به‌رهه‌مهێنانه‌که‌ی ده‌رنه‌که‌وت و سنوردار بوو له‌کاریگه‌رێتی و کاراییدا.  له‌گه‌ڵ که‌ڵه‌که‌بوونی زانیاری و قاڵبوونیدا، ئیتر ئه‌م قودره‌ته‌به‌رزبووه‌وه‌وفراونبوو، که‌واته‌له‌هێزه‌وه‌گۆڕا بۆ کردار. به‌ڵام، له‌م میانه‌یه‌دا، نامۆبوو به‌خۆی وهه‌ڵگه‌ڕایه‌وه‌به‌سه‌رخۆیدا،‌واته‌که‌وته‌ململانێ له‌گه‌ڵ خۆیدا.  ئه‌م نامۆبوونه‌به‌خۆی له‌زه‌مه‌نی سه‌رمایه‌داریدا گه‌یشته‌لوتکه‌، به‌ڵام سه‌رمایه‌داری له‌گۆڕینی کاری کۆمه‌ڵایه‌تی بۆ قودره‌تێکی گه‌ردونی و گشتگیر و کرنه‌وه‌ی کۆت و پێوه‌ند و سنور و سنوردارێتیه‌که‌ی و زه‌وینه‌خۆشی ئانه‌رژیه‌هه‌میشه‌ییه‌هه‌مه‌لایه‌نه‌کانی و ئازادیه‌کانی سه‌رکه‌وتنی به‌ده‌ستهێنا، به‌ڵام ئه‌مه‌ی به‌شێوازێکی نامۆیی‌کرد.  له‌به‌رئه‌وه‌، ئامانجی گه‌وره‌که‌به‌شه‌ره‌یه‌ت چاوه‌ڕوانیده‌کات دواییهێنانی ئه‌م نامۆیی بوونه‌یه‌تی، به‌بێ دواییهێنان به‌و گشتگیریی و گه‌ردونیی و هه‌میشه‌ییه‌ی که‌سه‌رمایه‌دری به‌ده‌ستیهێناوه‌، به‌مانایه‌کی تر گۆڕینی سه‌رمایه‌دری بۆ کۆمۆنیزمی، که‌مرۆڤ له‌هێزه‌وه‌ده‌بێت به‌کار.  ئه‌وه‌ش، له‌تێڕوانینی مارکه‌سه‌وه‌، کرۆکی مێژووی به‌شه‌ریه‌ته‌:  گۆڕینی مۆرڤ له‌حاڵه‌تی هێزه‌وه‌بۆ حاڵه‌تی کردار به‌تێپه‌ڕبوون به‌حاڵه‌تی نامۆییدا. ئه‌م وێناکردنه‌، ئه‌م تێڕوانینه، له‌یه‌ککاتدا‌ئه‌رستۆ و هیگڵ مان بیرناخاته‌وه‌؟  (که‌واته‌جیاوازی مرۆڤ له‌سه‌رمایه‌داریدا له‌گه‌ڵ مرۆڤ له‌کۆمۆنیزمیدا، ئه‌وه‌یه‌که‌مرۆڤ له‌سه‌رمایه‌داریدا له‌هێزه‌وه‌گۆڕاوه‌بۆ کار.. به‌ڵام نامۆیه‌، واته‌ته‌واو ئازد نیه‌و هه‌ڵده‌سوڕێنرێت له‌پێناوی قازانجی خاوه‌ن کاردا، یان خاوه‌ن کارگه‌دا.   به‌ڵام مرۆڤ له‌کۆمۆنیزمیدا، له‌هێزه‌وه‌گۆڕاوه‌بۆ کار به‌ڵام ئازاده‌، واته‌ته‌واو ئازده‌و نامۆنیه‌و که‌س هه‌ڵیناسورێنێت و که‌س نایچه‌وسێنێته‌وه‌…وه‌رگێڕ)

گومانی تیانیه‌ توخمی ڕوون و ئاشکرای ئه‌رستۆ و هیگڵ هه‌یه ‌له ‌مارکسدا، یان له ‌مارکسیه‌تدا.  به‌ڵکو، مارکس، به‌مانایه‌ک له‌ماناکان، ئه‌رستۆیی و هیگڵ ـ ییه‌. به‌ڵام ئه‌م توخمانه ‌له ‌مارکسدا به‌جۆرێک پێکه‌وه ‌به‌ستراون  که‌مانا و ناوه‌ڕۆکێکی نوێ ده‌به‌خشن.  ده‌توانین بڵێین ڕاڤه‌کردنێکی ڕاسته‌قینه ‌و بیانووگه‌لێکی ڕازیبوونی به‌خۆه‌وه‌بینی. به‌شێوه‌یه‌کی تایبه‌تی، چه‌مکی نامۆیی مانایه‌کی نوێی لای مارکس وه‌رگرت، مانایه‌کی مه‌تریالی مێژوویی شۆڕشگێڕ، که‌لای هیگڵ و لای ئه‌رستۆ نه‌بوون.  کاری کۆمه‌ڵایه‌تی، که ‌ناوه‌ڕۆکی بوونی مرۆڤایه‌تی ده‌گه‌یه‌نێت، ئه‌وه‌هێزێکی سروشتی(مه‌تریالی) گه‌شه‌سه‌ندوه‌که‌له‌ستراکتوری مێشک و له‌شی به‌شه‌ره‌وه‌هه‌ڵده‌قوڵێ، ئه‌مه‌لۆژیکێکی رۆحی عه‌قڵی ڕوت نیه‌، وه‌ک له هیگڵ دا هه‌یه‌، یان له‌هیگڵیه‌تدا هه‌یه‌. له‌به‌رئه‌وه‌ی، ئه‌وحاڵه‌ته‌نامۆییه‌ی که‌مرۆڤ له‌ڕاستای گه‌شه‌کردنیدا توشیده‌بێت حاڵه‌تێک نیه‌به‌سروشتی‌بوونیه‌وه‌.  کاری کۆمه‌ڵایه‌تی خۆی له‌خۆیدا و له‌ناوه‌ڕۆکیدا نامۆنیه‌، وه‌ک لای هیگڵ وایه‌، به‌ڵکو نامۆیی له‌قۆناغه‌مێژووییه‌دیاره‌کاندا به‌کرداری باروزروفێکی دیاری کۆمه‌ڵایه‌تی مێژوویی دروستده‌بێت.‌به‌تێپه‌ڕاندنی ئه‌و باروزروفه‌، یان گۆڕینی به‌شۆڕشێکی کۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌توانرێت ئه‌و نامۆییه‌بسڕێته‌وه‌و تێپه‌ڕێنرێت.  حاڵه‌تی نامۆیی ده‌ربڕی واقیعێکی کۆمه‌ڵایه‌تی دیاره‌له‌ستراکتوری کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کی دیاردا.  ئه‌لێره‌وه‌بیری شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌سیسته‌می بیری مارکسیه‌تدا بوو به‌پێویستیه‌کی هه‌ڵقوڵاو.  ئه‌و نامۆییه‌ی که‌توشی مرۆڤ ده‌بێت له‌مێژوودا ناڕوات به‌بێ شۆڕشێکی کۆمه‌ڵایه‌تی.  ئه‌وه‌حاڵه‌تێکی هوشیاری یان رۆحی ڕوت نیه‌هه‌تا به‌مه‌عریفه‌و ڕه‌وشت بڕوات، یان به‌سۆفیگه‌رێتی و چاوه‌ڕوانی عه‌قڵی ره‌ها خۆی به‌ده‌ستیبهێنێت.  نا! ئه‌وه‌حاڵه‌تێکی مه‌تریالی کۆمه‌ڵایه‌تی مێژووییه‌ناڕوات ته‌نیا به‌پراکتیکه‌کردنی شۆڕشێکی مێژوویی مه‌تریالی نه‌بێت. له‌به‌رئه‌وه‌، بیری شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌روا نمایشکردن نیه‌له‌مارکسیه‌تدا، به‌ڵکو ناوه‌ڕۆک و دڵی مارکسیه‌ته‌، فه‌یله‌سوفی گه‌وره‌ی مه‌جه‌ڕی ـ غیورغ لۆکاتش ـ پێناسه‌ی مارکسیه‌ت به‌زانستی شۆرش ده‌کات.  ئێمه‌جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌م وته‌زایه‌ده‌که‌ینه‌وه‌له‌دژایه‌تیکردنی ئه‌وانه‌ی که‌شیوعیه‌ت به‌ڕوخاو ده‌زانن دوای ـ ڕوخانی یه‌کێتی سۆڤیه‌ت ـ ، ئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێت مارکسیه‌ت بگۆڕن بۆ جۆرێک له‌لاوازی و لێبورده‌یان میهره‌بانێک له‌لیبراڵیه‌ت، ئه‌مه‌ش بۆ بینینی ده‌وری خۆی له‌سیسته‌می جیهانی نوێدا که‌خۆی له‌ـ زۆر ئاشتیخوازیدا! ـ ده‌بینێته‌وه.

که‌واته ‌نامۆیی ڕه‌فتار و ڕوخسارێکه‌له‌ڕه‌فتار و روخساره‌کانی کاری کۆمه‌ڵایه‌تی، نه‌ک خه‌سڵه‌تێکی کرۆکی بێت له‌خه‌سڵه‌ته‌کرۆکیه‌کانی.  ئه‌مه‌چه‌ندینجار مارکس دووباره‌ی کردوه‌ته‌وه‌له‌چه‌ندین په‌رتوکدا، ئه‌وانه‌ی زو، وه‌ک ده‌ستنوسه‌کانی پاریس ساڵی 1844، ئه‌وانه‌ی دواتر، وه‌ک ئه‌وه‌ی ناوده‌برێت به‌ـ الغروندریسا ـ ، دواهه‌م به‌رهه‌مه‌په‌رتوکیه‌کانیشی، وه‌ک هه‌رچوار به‌رگه‌که‌ی سه‌رمایه‌داری.

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، هه‌ندێک له‌و فه‌یله‌سوفانه‌ی له‌سه‌ر مارکسیه‌ت حسابده‌کرێن نامۆیی به‌کرۆکی کاری کۆمه‌ڵایه‌تی داده‌نێن، له‌گه‌ڵ هیگڵ یه‌کده‌گرنه‌وه‌به‌و مانایه‌یی که‌نامۆیی به‌رجه‌سته‌بووه‌له‌کاری کۆمه‌ڵایه‌تیدا و بووه‌به‌به‌شێک له‌بابه‌ته‌که‌، یان گۆڕینی کاره‌زیندوه‌که‌بۆ کارێکی مه‌یو و چاپکراو له‌سروشدا، کردنی به‌پڕۆسیه‌کی نامۆیی له‌ناوه‌ڕۆکیدا.  له‌سه‌ر ئه‌مانه‌شه‌وه‌، ئه‌م کاره‌، واته‌نامۆیی ده‌که‌ن به‌پێویستی له‌کاری کۆمه‌ڵایه‌تیدا، به‌حوکمی سروشتی کاره‌که‌ش، خود ده‌گۆڕن بۆ نامۆیی، که‌یاساگه‌لێک حوکمی ده‌کات یاساگه‌لی خود نیه‌.  ئه‌مه‌ش به‌ومانایه‌دێت که‌خود له‌شتێکدا ته‌وزیف ده‌که‌ن که‌نامۆیه‌پێی، واته‌خود(مرۆڤ) زنجیر و که‌لپچه‌ده‌که‌ن له‌سروشت و یاساکانی نامۆییدا.  کاری کۆمه‌ڵایه‌تی یه‌عنی، به‌پێی قسه‌و ڕاڤه‌کردنه‌کانی ئه‌وانه‌، له‌مه‌مله‌که‌تی ئازادیه‌وه‌(رۆح) بۆ مه‌مله‌که‌تی زه‌روره‌ت(مه‌ته‌ریال). ئه‌وه‌ش ده‌بێت به‌دروستکردنی خودێکی زنجیرو که‌لپچه‌کراوی هاڕراو و په‌راویزخراو.  ئه‌و فه‌یله‌سوفانه‌بوون ده‌که‌ن به‌دوو مه‌مله‌که‌ته‌وه‌:   مه‌مله‌که‌تی ئازادی(مه‌مله‌که‌تێکی ناوکی) و مه‌مله‌که‌تی زه‌روره‌ت(سروشت، مه‌تریال)، به‌ڕه‌ها جیایانده‌که‌نه‌وه‌،  هه‌روه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ـ ئیمانۆئیل کانت ـ کردی.   له‌به‌رئه‌وه‌، ئه‌وان خودێتی ـ مرۆڤێتی ـ نوقومبوون له‌خودێتیدا و ناوکیی پراکتیکه‌کردن ته‌نیا ئازادیه‌.   به‌ڵام ده‌رچوونی خود له‌گه‌نگه‌خۆریه‌وه‌و گۆڕینی بۆ بابه‌تی کاری کۆمه‌ڵایه‌تی، به‌ونبوون و نامۆیی و ژێرده‌سته‌یی یاساکانی سره‌ست و لۆژیکی زه‌رور داده‌نێن، یان به‌واتایه‌کی تر به‌پراکتیکه‌کردنی کۆیلایه‌تی و له‌ده‌ستدانی ئازادی داده‌نێن.   وه‌ک تێبینی ده‌که‌ین ئه‌م تێڕوانینه‌له‌فه‌یله‌سوفه‌بوونگه‌راییه‌کانه‌وه‌هاتووه‌( کیرکغور، هیدغر، سارتر).  هه‌روه‌ها له‌لای هه‌ندێک له‌و فه‌یله‌سوفانه‌ش که‌له‌سه‌ر مارکسیه‌ت حسابده‌کرێن ئه‌مه‌ده‌بینین.

هه‌ر بۆ نمونه‌، فه‌یله‌سوفی ئاڵمانی ـ هربرت مارکوزه‌ـ ئه‌م تێڕوانینه‌دولایه‌نه‌ی دروستکرد، که‌یه‌کێکه‌له‌به‌ناوبانگترین فه‌یله‌سوفی قوتابخانه‌ی فرانکفۆرت وه‌پاڵه‌وانی شۆرشی قوتابیانی ساڵی 1968، له‌یه‌کێک له‌بابه‌ته‌کانیدا له‌ژێر تایتڵی: ده‌رباره‌ی بناغه‌ی فه‌لسه‌فی بۆ تێگه‌یشتن له‌کار له‌زانستی ئابوریدا، له‌ساڵی 1933 دا بڵاویکردوه‌ته‌وه‌. تیایدا پشتده‌به‌ستێت به‌خه‌ختکردنه‌وه‌له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی ناوه‌ڕۆکی نێوان مرۆڤ و کار، به‌لام له‌هامنکاتدا جه‌ختیشده‌کاته‌وه‌له‌سه‌ر په‌یوه‌ستی نامۆیی له‌ناوڕۆکدا به‌کاره‌وه‌ئه‌مه‌ش ده‌رفه‌تده‌دات به‌وه‌ی کار نامۆبیت به‌حوکمی پێکهاتنی وه‌ک پردێک یان ناوه‌ندێکی سه‌ره‌کی له‌نێوان خودی مرۆڤ به‌ئازادیه‌کانیه‌وه‌و نێوان سروشت به‌زه‌روره‌ت.   کار به‌نزمترین ئاستی چالاکی مرۆڤ ده‌زانێت، هه‌روه‌ها گه‌مه‌کان به‌رزترین ئاستی چالاکیه‌کانێتی و ده‌ربڕێکی پوختی ناوکی خوده‌، که‌واته‌ئازادی، مرۆڤایه‌تی.  کار، به‌پێی مارکوزه‌، نامۆیه‌به‌سروشتی خۆی، یان به‌خۆڕسکی، له‌کاتێکدا گه‌مه‌کان گونجاوه‌له‌گه‌ڵ خود و ئازادیه‌کانیدا به‌ته‌واوی.  کار خود زنجیر و کۆتده‌کات و ئازادیه‌کانی ژێرپێده‌خات.  به‌ڵام گه‌مه‌کان، ئه‌و ئامڕازانه‌یه‌که‌خود خودی لێوه‌دروستده‌کات، به‌بێ جیهان.  له‌به‌رئه‌وه‌مارکوزه‌وایده‌بینێت که‌ئامانجی شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی ڕزگاری مرۆڤه‌له‌کار به‌ره‌و گه‌مه‌، واته‌ڕزگری مرۆڤ و ئاره‌سته‌کردنی به‌ره‌و گه‌مه‌کردن.  نابێت ئه‌وه‌شمان بیربچێت که‌مارکوزه‌، کاتێک ئه‌م بابه‌ته‌ی نوسی، تا ئه‌وکاته‌له‌ژێر کاریگه‌ری مامۆستا به‌ناوبانگه‌که‌یدا بوو، مارتن هیدغر، باوکی بوونگه‌رایی ئه‌ڵه‌مانی، پاڵه‌وانی دوای نوێگه‌راێتیش بوو.

مارکوزه ‌بێئاگابوو له‌جه‌ده‌لی (دیالێکتیک) کار، که‌له‌ناکۆکی هه‌ردوو ڕوه‌که‌یدا ده‌رده‌که‌وت، خود و بابه‌تی، بێ ئه‌وه‌ی به‌خۆیبزانێت که‌وتبوه‌ته‌ڵه‌ی تێڕوانینێکی لاهوتیه‌وه‌، که‌ئیدانه‌ی جیهانی(مه‌تریالی) ده‌کرد و لایه‌نگیری ڕۆحی روتی ده‌کرد، جه‌ختی له‌سه‌ر لایه‌نه‌خودیه‌که‌ی کار ده‌کرده‌وه‌و لایه‌نه‌بابه‌تیه‌که‌ی وه‌لاده‌نا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌کار هه‌موو کرانه‌وه‌یه‌که‌به‌سه‌ر سروشت و مرۆڤدا که‌هه‌ردو لایه‌نه‌که‌ـ خود و بابه‌تی ـ له‌یه‌کگرتنێکی جه‌ده‌لی پارادۆکسیدا یه‌کێتی دروستده‌که‌ن.  ئه‌وه‌که‌هیگڵ و مارکس یه‌ک بوون تیایدا مارکوزه‌له‌بیری کردبوو، مارکوزه‌که‌وته‌ئه‌و ته‌ڵه‌بوونگه‌راییه‌وه‌که‌مامۆستاکه‌ی هیدغر بۆی نابوه‌وه‌.  له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا مارکوزه‌له‌ساڵی 1933 دا ئاراسته‌ی مارکسی گرت، به‌دورکه‌وتنه‌وه‌له‌هیدغر، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی گه‌شه‌کانی ژیان پاڵی پێوه‌نا که‌به‌ره‌و مارکس بڕوات و له‌ته‌ڵه‌ی هیدغر و بوونگه‌رایی ده‌ربچێت، به‌ڵام ئه‌م بانگهێشتانه‌ی هیدغریی لاهوتیی له‌مدوایانه‌شدا له‌په‌رتوکه‌کانیدا ده‌رده‌که‌وت، وه‌ک په‌رتوکی ” پیاوی یه‌ک ڕه‌هه‌ند” وه‌په‌رتوکی ” ئیرۆس و شارستانی”.  به‌ڵام مارکس، به‌ته‌واوی ڕون و ئاشکرابوو له‌تێڕوانینه‌کانیدا له‌باره‌ی کاری کۆمه‌ڵایه‌تی و نامۆییه‌وه‌.  باوه‌ڕی وابوو که‌ئازادی تێگه‌یشتنێکه‌به‌پێویستی بوونی، دواجاریس هه‌وڵی ئه‌دا مه‌مله‌که‌تی زه‌روره‌تی ـ سروشت ـ و یاساکانی رسوابکات، به‌کاری کۆمه‌ڵایه‌تی ئاراسته‌کراو به‌مه‌عریفه‌و زانست، له‌پێناوی به‌ده‌ستهێنانی مه‌به‌سته‌مرۆییه‌کان و پڕکردنه‌وه‌ی پێویستیه‌کانی مرۆڤ.  مارکس به‌شێوازێکی ڕه‌ها نێوانی مۆرڤ و سروشتی جیانه‌ده‌کردوه‌‌، به‌ڵکو ته‌نیا به‌شێوازێکی جه‌ده‌لی جه‌ختیده‌کرده‌وه‌له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی گۆڕانێکی دولایه‌نه‌و پارادۆکسیه‌کی ڕێژه‌یی له‌نێوانیاندا.  مرۆڤ مه‌مله‌که‌تی ئازادی دانامه‌زرێنێت به‌ڕه‌تکردنه‌وه‌ی سروشت و ئیدانه‌کردنی و سڕینه‌وه‌ی، به‌ڵکو به‌به‌ده‌ستهێنانی و چاودێریکردنی و مرۆییکردنی.

کۆمۆنیزمی سیسته‌مێکی ئازادیانه‌یه‌، چوونکه‌ ئه‌و سیسته‌مه‌یه‌که ‌ده‌رفه‌ت ده‌دات به ‌مرۆڤ خۆی حوکمی خۆی(کۆمه‌ڵگاکه‌ی) و ژینگه ‌مرۆییه‌که‌ی که‌ ده‌رفه‌ت ده‌دات به‌هه‌موو تاکێک که ‌گه‌شه ‌بکات و به‌کارێکی دینامیکیی ناوکی به‌بێ فشاری ده‌ره‌کی.  ئازادی ڕێکه‌وت و بیسه‌روبه‌رنیه ‌ـ ئه‌نارشیستی نیه‌ـ  که ‌پرنسیپێک نه‌بێت حوکمی بکات، وه‌ک بوونگه‌رایی بروای پێیه‌تی، به‌ڵکو گه‌شه‌ی سیسته‌م و ئۆرگانه‌کانیه‌تی به ‌یاسا ناوخۆییه‌کان به‌بێ فشاری ده‌رکه‌ی.  تاک له‌کۆمه‌ڵگای کۆمۆنیزمیدا له‌حاله‌تێکی هاوئاهه‌نگی و هاوسه‌نگیدایه‌له‌گه‌ڵ خۆیدا و له‌گه‌ل کۆمه‌ڵگاکه‌ی و ژینگه‌که‌یدا به‌و ئاراسته‌یه‌یه‌که‌بتوانێت له‌گه‌شه‌و ئازادییه‌کی گشتگیر و فره‌ڕه‌هه‌ندابێ.

سه‌رچاوه‌: حوار موته‌مدن

http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=251703

Entry filed under: هاوپشتى. Tags: .

رونکردنەوەیەک سەبارەت بەچەواشەکاریەکانی میدیای یەکێتی دژی چەتری ئازادی ڕۆشنبیر له‌ ته‌نگه‌ژه‌ی فیکریدا

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


RSS هه‌واڵه‌کانی BBCی به فارسی

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

RSS بابەتەکان لە بالاترین به فارسی

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

RSS بي بي سي -العربية

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

ژمــــاره‌ی ســــه‌ردان

  • 721,893 hits

%d bloggers like this: