ئیسلامی سیاسی و سیکولاریسم لە باشووری کوردستان!

2011/05/09 at 8:02 PM Leave a comment

رەزا- موستەفاسوڵتانی:مێژوی ئیسلامی سیاسی لە ڕوژهەڵاتی ناوین بە گشتی و وڵاتە
عەرەبیەکان بە تایبەتی دەگەڕێتەوە بۆ دوای ڕووخانی ئیمپراتۆری عوسمانی و
پەرەسەندنی بزووتنەوەی سیکولاریستی لە ژێر کاریگەری وڵاتانی زەلهێز و کولونیالیستی
ئەورووپا و شۆرشی سۆسیالیستی لە رووسیا. ئیسلامی سیاسی بۆ پێشگیری لە داڕمانی
ولاتانی ئیسلامی و پاراستنی کولتور و داب و نەریت و … لەو وڵاتانە سەری هەڵدا.
بۆ بەربەرەکانێ لە گەڵ هێرشی سیاسی و کولتوری رۆژئاوا، پەنایان بۆ گەڕانەوە بۆ
ئیسلامی سەردەمی پیغەمبەری ئیسلام و قورئان و سوننەتەکانی پیغەمبەر بردەوە. تا
وڵامی هەموو گیر و گرفت و کیشە سیاسی، کولتوری و کۆمەڵایەتیەکانی ئیستا و داهاتویش
هەر لە ڕابردووی موقەدس و نەگۆڕی سەردەمی ئەوەڵی ئیسلامدا ببیننەوە. چوون لە
ڕوانگای ئەوانەوە ئیسلامی ئەوکات وڵامی هەموو کێشەیەکی داوەتەوە و پێویست ناکات
مرۆڤی سەردەم تێکۆشێت خۆی چارەی گرفتەکانی ئیستا و داهاتووی بکات. هەر کەس و لایەنێک
کە هاوبیری ئەوان نەبێت، ئەوا لە بەرابەر خودا و ئاسمان و قورئان و هەموو موقەدەساتی
ئەواندا ڕاوستاوە.

 تا ئاخری دەهەی
١٩٧٠ زاینی کە بزووتنەوە سوسیالیستی، ناسیونالیستی و سیکولارەکان لە وڵاتانی عەرەب
و موسوڵمان لە گەیشتن بە یەکیەتی نەتەوەی عەرەب لە بەربەرەکانێ لە گەڵ ڕۆژئاوا و
سەهێۆنیسمدا شکستی نەخواردەبوو و هەرەسیان نەهێنابوو، بزووتنەوی ئیسلامی زۆر بە
هێز و بەرچاو نەبوون. بە ئیسلامی کردنی شۆرشی ئیران لە ساڵی ١٩٧٩ لە ڕێگای
کێشاندنی کەمەربەندی سەوز بەدەور سوڤێتدا لە لایەن ڕوژئاواوە و لایەنگیری بەشێکی
زۆر بەرچاوی کۆمەڵانی خەڵکی ئیران لە ئیسڵامی سیاسی وەک دوو عاملی سەرەکی، بوون بە
هۆی هاتنە سەرکاری خۆمێنی و جیمهوری ئیسلامی لە ئیران. دامەزراندنی جیمهوری
ئیسلامی ئیران وەرچەرخانێکی زۆر بەرچاو و پاڵپشتێکی زۆر گەورە بوو بۆ بزووتنەوە
ئیسلامیەکان لە هەموو ناوچەکەدا.

لە ڕوژئاوا مۆدێرنیزم تا ڕادەیەکی زۆر دینی لە دونیا و مەکتەبی
فیکری و ئایینی لە دەوڵەت و  سیاسەت جیا کردوەتەوە.
ئەو جیاییەش سەرجەم بە پێ پێش چوونی
کۆمەڵگا لە باری کولتوری و فیکرییەوە هەر ڕوو لە زیاد بوونە.  ئەم جیا کردنەوەیە و کەڵک وەرنەگرتنی چالاکانی
سیاسی لە ئایین وەک ئایدۆلۆژی سیاسی بۆ حکومەت کردن، بووەتە هۆی ئەوە کە هیچ
بیروباوەڕ و ئایینێکە
ناتوانێت پێش بە پەرەسەندن و گەشەکردنی دیموکراسی و
بەشداری زیاتری کۆمەڵانی بەرینتری خەڵک لە چارەنوسی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابوری،
نەتەوەیی، فەرهنگی و … خۆیاندا بگرێت.

لە سەرەتای دەهەی ١٩٩٠ بە دوای تێکڕمانی یەکیەتی سوڤیەت
و گۆڕانکاریە نێودەوڵەتیەکان و هێرشی سەدام حوسین بۆ وڵاتی کووێت، ئاڵوگۆڕی سیاسی
لە ڕۆژهەڵاتی ناویین بە گشتی و لە باشوری کوردستانیش بە تایبەتی دەستی پێکرد.
بەشێک لە کوردستان لە دەست ڕژیمی فاشیستی بەعس ڕزگار بوو و فەزایەکی کراوە بۆ
چالاکی سیاسی ئاشکرا بۆ هەموو هێز و لایەنێکی سیاسی هاتە ئاراوە. لە بەردەم ‌هێزە
سیاسیە ئیسلامیەکان لە کوردستاندا دووڕیانیکی سیاسی ساز بوو و مەجبوور بوون
یەکێک، لەو ڕێگایانە هەڵبژێرن، یان درێژەدان بە تیرور و توندوتیژی وەک شێوەی خەبات
و یان دووری کردن لە توندوتیژی سیاسی. ‌هێندێکیان لە دژی حکومەتی کوردستان و
دۆستەکانیان توندوتیژیان دەنواند کە کەوتنە بەر هێرشی ئامریکا و پێشمەرگەی
کوردستان و زەربەی قۆرسیان لێ کەوت و کزتر بوون. ئەوانیتر بە چاوخشاندن بە سەر
ڕابردووی خۆیان و ئاڵوگۆرەکانی ناوچەکە بە گشتی و عیراق و باشوری کوردستان بە
تایبەتی، رۆژ بە رۆژ خۆیان لە توندوتیژی دوور خستەوە و هاتنە ناو گۆڕەپانی سیاسی
کوردستان و لە چوارچێوەی دیموکراسیدا لە هەڵبژاردن و پاڕلەماندا بەشداریان کرد کە
سەرکەوتنی بەرچاویشیان بە دەست هێنا.

ئێستا ڕزگاری نەتەوەیی و گەیاندنی خەڵکی کورد بە
سەربەخۆیی و سەروەری لە هەر شکڵ و قەوارەیەکی سیاسی و جوغرافیاییدا کە، بە پێ هێز
و توانایی کورد و شەرعیەت پێدانی نێودەولەتی مومکین بێت، لە بەردەم هەموو هێزێکی
سیاسیدایە که‌ کێشە کورد بە هی خۆی دەزانێت.

کورد بۆ گەیشتن بە سەروەری خۆی ده‌بێ شه‌رعیه‌تی سیاسی و
جه‌ماوه‌ری به‌ سیستەمی دەسەڵاتی سیاسی خۆی لە کوردستان بدات. پارلەمان و دەستور و
یاساکانی شەرعیەتی تەواوی پێ بدرێت، تا هێچ کەس یان هیزیکی سیاسی یان ئایدۆلۆژیک
نەتوانێت گومان بخاتە سەر ئەو شەرعیەتە سیاسی و جەماوەریه‌. ڕزگاری کورد پڕوژەی
هاوبەشی
هەموو هیزە سیاسیەکانی کوردستانە. لە
کومونیست، سوسیالیست، چەپ، راست، لیبراڵ، کونسرڤاتیڤەوە بگرە هه‌تا بە هێزه‌
ئیسلامییەکان دەگات.

بۆ ئەم ئەرکە سیاسی و مێژوییە هاوبەشە و بۆ سەقامگیر
بوونی دیموکراسی و ئاسایش، تۆلەرانس و یەکتر قەبوڵ کردن و پلوڕالیسمی سیاسی لە
پارلەمان و سیکولاریسم و جیا کردنەوەی دین لە دونیا و ئایین لە دەولەت و سیاست
پێویستیەکی حاشاهەڵنەگرە. جێ خستنی ئەمانە لە کۆمەڵگادا، پێویستی بە کاری فیکری و
فەرهەنگی زۆر زیاتر لەوەیه‌ کە تا ئیستا بۆی کراوە .

‌هێزە سیاسیە ئیسلامیەکانیش، وەک هەموو بیر و باوڕ و
ئایدۆلۆژی دیکە، بۆچوون و لیکدانەوەی جۆراوجۆریان تێدایە. نە دروستە و نە پێویستیشه‌،
هەمووان وەک یەک چاو لێ بکرێن.

یارمەتی کردنی بەشێک لە هێزە سیاسییە ئیسلامیەکان لە
ڕیگای دیالوگ و وتوویژی جیدی و پڕ لە ئیحترامەوە بۆ خوێندنەوەیەکی سەردمییانە لە
ئیسلام، ئەرکی هەر کەس و هێزێکی سیاسیە ، که‌ خۆی بە سیکولار دەزانیت و پێوستە
بەردەوام هەوڵی بۆ بدرێت. بەم شێوەیە دەتوانرێت پێش بە یه‌کانگیربوون و لە گەڵ
کەوتنی بەشێک لە کۆمەڵگا لە گەڵ بەشی توندڕەو و جیهادخۆازە ئیسلامییەکان بگیرێت. دیارە
مەبەست سوکایەتی و بێ حورمەتی بە هیچ بیر و باوڕ و یان لە ناوبردنی هیچ ئایینیک
نییە، به‌ڵکو گه‌ڕانەوی ئایین بۆ جێگای گونجاوی خۆی کە  مزگەوت، کلیسا و پەرستگاکانیترە.

‌هێندێک لە هێزە سیاسیە ئیسلامیەکان، زۆر هەوڵ دەدەن و
زۆریان پێ خۆشە کە دیالۆگ و کێشمەکێشی سیاسی لە گەڵ ئەوان وەک دژایەتی لە گەڵ ئیسلام
وەک ئایینی زۆربەی خەڵکی کوردستان
و وەک کێشمەکێشی نێوان دیندار و بێدین و کافر
و ئیسلام، بخەنە بەرچاو خەڵکی موسوڵمان.  “توندڕەوی
و چەپ ڕەوی” لەم بابەتەوە و تەنیا هەڵوێستی ئایدۆلۆژیک گرتن و لێکنەدانەوە و
لەبەرچاو نەگرتنی کاردانەوی نگاتیڤی سیاسی و کۆمەڵایەتی ئیزولەکردن و
بەشدارینەدانی هێزێکی سیاسی لە کێشمەکێشە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکان هەر چەند لە
ڕواڵەتدا پێشکەوتنخوازانە دەنوێنیت بەڵام لە کردەوەدا گەورەترین خزمەتە بە ئیسلام
سیاسی جیهادخۆاز
. تێکوشان و یارمەتی کردنی پڕۆسەی ریفورم لە ئایینی ئیسلامدا
لە کوردستان ئەرکی هەموو ئینسانێکی سیکولار و ئازایخوازە کە نە تەنیا لە گۆشە نیگا
و ئایدۆڵوژیایەکی تایبەتەوە، به‌ڵکۆ بە گشتی لە پڕوسەی ڕزگاری نەتەوەیی و گەیشتن
بە سەربەخۆی خاوەنداری ئەکەن و بە ئەرکی خۆیانی ئه‌زانن.

کاتی ئەوە هاتووە کە ئایینی ئیسلامیش بەرەو ئەوە
بڕوات کە وەک ئایینی مەسێحی و یەهوودی و… بۆ په‌یوندی نیوان باوڕداران و خودا بە
کار بەهێنرێت، نەک بۆ خۆتەقاندنەوە و جیهاد و ترور و بۆنیادگەرای توندڕەو. دیارە
مافی بی ئەملاوئەولای هەر هێز و حیزبێکی سیاسی ئیسلامیشە وەک حیزبی سیاسی یەهوودی
و مەسێحی و یان هەر حیزبێکی سیاسی دیکە، بە هەر بیروباوڕ و ئایدۆڵوژیەکەوە لە چوراچێوەی
یەکتر قەبۆل کردن، پلوڕالیسمی سیاسی، دیموکراسی، سیکولاریسم و جیا بوونەوی دین لە
دونیا و ئایین لە دەوڵەت و سیاسەت و کاری پاڕلەمانیدا، چالاکی سیاسی بکەن و
ئەوانیش لە ڕزگاری کورد و پێش بردنی کۆمەڵگای کوردستان لە هەموو بابەتێکەوە، دەور
و نەقشی خۆیان بنوێنن.  ٦ -٥ -٢٠١١   ستۆکهۆڵم

Entry filed under: ره‌زا موسته‌فاسوڵتانی. Tags: .

ڕوونکردنەوەیەک بۆ ڕای گشتی دەربارەی داواکەی مەسعود بەرزانی لە ژمارەیەک لە ئەندامانی ئەنجومەن بۆ دانیشتن كه‌مته‌رخه‌می وكێشه‌ كۆنه‌ به‌ قه‌یران بووه‌كانی كابینه‌كانی پێشوو،به‌ د.به‌رهه‌م چاره‌سه‌ر ناكرێن به‌م حاڵه‌شیه‌وه‌!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


RSS هه‌واڵه‌کانی BBCی به فارسی

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

RSS بابەتەکان لە بالاترین به فارسی

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

RSS بي بي سي -العربية

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

ژمــــاره‌ی ســــه‌ردان

  • 721,797 hits

%d bloggers like this: