خـــــەونـــــی ئـــــازادی،تـــــرســـــی بـــــە کـــــۆیـــــله‌بـــــوون

2011/05/15 at 10:40 PM Leave a comment

مەریوان وریا قانیع:سەدەی بیستەم سەدەی بە سیاسیبوونی ژیانی تاکەکەسی‌و دەستەجەمعی ئینسان‌و کۆمەڵگای ئێمەیە. جەوهەری ئەم بە سیاسیبوونەش تێکەڵبوونی خەونێکی گەورەیە بە ترسێکی گەورە له‌م مێژووەدا. خەونی یەکەمیان خەونی گەیشتنە بە ئازادی‌و له‌وێشەوە پێشکەوتن‌و گەشەکردنی کۆمەڵایەتی‌و شارستانی کوردستانە. ترسە ئامادەکەش ترسە له‌بە کۆیله‌بوونی ئینسانی ئێمە‌و توانەوە‌و له‌ناوبردن‌و گۆڕینی بە مرۆڤێکی پله‌دوو‌ و پله‌سێ. ئەحمەد موختار جاف بە خەونی بردنی ھێڵی شەمەندەفەر بۆ شاخەکانی هەورامان‌و قانیع بە دووبارەکردنەوەی ئەزموونی پێشکەوتوی ئەوروپا له‌کوردستاندا، تەعبیر له‌خەونە گەورەکەی ناو مێژووی سەدەی
بیستەمی مێژووی ئێمە دەکەن، هاوکات بێکەس‌و زێوەر‌و پیرەمێرد‌و شێخ سەلامیش
له‌دەیان شیعری دیکەدا تەعبیر له‌ترسی بوون بە کۆیله‌دەکەن‌و وەک مەترسی هەرە
گەورەی ناو مێژووی ئێمە دەیناسێنن.

تێکەڵبوونی ئەم خەون‌و ترسە گەورەیە بە یەکتری مێژووی ئینسانی ئێمە
بەشێوەیەکی بەرفراوان دەگۆڕێت بە مێژوویەکی سیاسی، یاخود سیاسەت دەکاتە ئەو
سەرزەمینە فراوانەی ئەم ئینسانە له‌ناویدا له‌دایکببێت‌و گەورەببێت‌و بمرێت. ئەمەش
وایکردوە بە درێژایی سەدەی بیستەم دروستبوون‌و گەشەکردنی وشیاری سیاسی ئینسانی ئێمە
بکەوێتە پێش دروستبوون‌و گەشەکردنی وشیاری ئینسانی‌و مەعریفی‌و فیکرییەوە. هاوکات
وایکردوە ئەو دەروازەیەی ئینسانی ئێمە بباتەوە ناو فیکر‌و مەعریفە‌و ئینسانبوونەوە
وشیاری سیاسی بێت، تێکەڵبوونی ئەو خەون‌و ترسە گەورەیە بێت بەیەکتری کە
باسمکرد.

کە ئەمە دەڵێم نامەوێت
نکۆڵی له‌وە بکەم کە وشیاری دینی‌و وشیاری جوانناسی‌و وشیاری فیکری لای ئینسانی
ئێمە ئامادەبووە، هەموو دەرکەوتەکانی ئەو وشیارییە جیاوازنە ئامادەبوون‌و کەسانێکی
زۆر له‌مێژووی ئێمەدا تەعبیریان له‌و شێوە تایبەتانەی وشیاری کردوە، ئەوەی دەمەوێت
جەغتی له‌سەر بکەم ئەوەیە کە سەرجەمی ئەم شێوازانەی تری وشیاری کاریگەریەکی گەورەی
وشیاری سیاسیان له‌سەربووە‌و ساتەوەختی سیاسەت له‌ناو هەریەکێک له‌و جۆرە
تایبەتانەی وشیاریدا ئامادەبووە. بۆ نموونە ئەزموونی ناسینی جوانی له‌ئەدەبیاتی
ئێمەدا پەیوەندییەکی گەورەی بە بەرجەستەکردنی جوانییەکانی سروشتەوە هەیە‌و سروشتیش
بەتوندی بە نیشتیمانەوە گرێدراوە، بووە بە سروشتێکی ئەتنی‌و نەتەوەیی. نیشتیمانیش
له‌ناو ئەو خەونی پێشکەوتن‌و مەترسی داگیرکردنه‌دا ئامادەبووە کە باسمکرد. بۆیە
شتەکان له‌دونیای ئێمەدا له‌هەرشوێنێکەوە دەستیان پێکردبێت، دواجار یان هاتونەتەوە
ناو سیاسەت، یان ساتەوەختێکی سیاسی گەورە له‌ناویاندا دروستبووە.

له‌سەردەمی حوکمڕانی بەعسدا رادەی بەسیاسیبوونی
وشیاری ئینسانی ئێمە بە ئاستێکی ھێجگار بەرفراوان دەگات، بەڕادەیەک وادەردەکەوێت
وەک ئەوەی تاقە رەهەندێکی راستەقینەی وشیاری ئینسانی ئێمەبێت. دابەشکردنی سەرەکی
له‌سەردەمی بەعسدا، کە درێژترین سەردەمە له‌مێژووی سیاسی عێراقدا، بریتیی نییە
له‌عەرەببوون بەرامبەر بە کوردبوون، یان دینداربوون بەرامبەر بە بێدینبوون، بەڵکو
بریتییە له‌بەعسیبوون بەرامبەر بە بەعسینەبوون. راستە له‌هەناوی ئەم دابەشبوونەدا
هەم دابەشبوونی ئەتنی‌و هەم دابەشبونی دینی هەبوو، بەڵام خودی دابەشبوونەکە بۆ
بەعسیبوون‌و بەعسینەبوون دابەشکردنێکی سەربەخۆیە له‌و دوو دابەشکردنەی تر.
دابەشکردنی دونیاش بۆ بەعسیبوون‌و بەعسینەبوون دابەشکردنێکی سیاسی بوو، هەموو
رەهەندەکانی ژیانی ئینسانی کورتدەکردەوە بۆ رەهەندێکی سیاسی‌و سیاسەتیشی
کورتدەکردەوە بۆ گوێڕایەڵییەکی تەواو بۆ ویست‌و خواست‌و ئارەزووەکانی
بەعس.

ئەم دابەشکردنە نوێییەی
بەعس پێویستی بە بوونی ئایدیۆلۆژیایەک نەبوو بیسەپێنێت، بەڵکو بەشێک بوو له‌شێوازی
ئامادەبوونی بەعس له‌ناو دونیا‌و له‌ناو مێژوودا. ئەم دابەشکردنە له‌یەککاتدا هەم
بە شێوەیەکی شاقوڵی‌و هەم بەشێوەیەکی ئاسۆیی بەناوی ژیانی هەموو ئینسانێکی عێراقدا
تێدەپەڕی. دابەشکردنێک خۆی خۆی دروستدەکرد‌و خۆی خۆی بەرهەمدەھێنایەوە. هاوکات
سنووری هەموو ئەو گروپانەشی دەستنیشاندەکرد کە دەکەوتنە دەرەوەی بەعس خۆیەوە، ئیدی
ئەوانەش دەکرا سنووری خێزان، خێڵ، ناوچە، نەتەوە یان هەرشتێکی دیکەبێت کە بەعس وەک
بەشێک له‌خۆی وێنایاننەکات‌و خۆی له‌دۆخی جەنگ له‌گەڵیاندا
ببینێتەوە.

بەعس ھێزێک بوو له‌سەر
بەسیاسیکردنێکی بەرفراوانی ژیانی تاکەکەسی‌و دەستەجەمعی ئینسانەکان کاریدەکرد،
وەکچۆن هاوکات سیاسەتی له‌هەموو ئەو مانایانە بەتاڵدەکردەوە کە دەیکردە چالاکییەکی
پەیوەندیدار بە مەسەله‌ی ئازادی‌و ماف‌و رێز‌و بەخشینی هەلی یەکسانەوە بە
ئینسانەکان بۆ دروستکردنی ئایندەی خۆیان. له‌ڕاستیدا بەعس له‌م تێگەیشتنەیدا بۆ
سیاسەت خۆی وەک نوێنەری خەڵکی عێراق نیشاننەئەدا، بەڵکو خۆی بە خاوەنی عێراق وەک
جوگرافیا‌و بەخاوەنی عێراق وەک کۆمەڵگا دەزانی.

ئەزموونی کوردی دوای راپەڕین بەزۆر مانا
دووبارەکردنەوەی ئەم هەندەسە سیاسییەی بەعسە، بەرهەمھێنانەوەی هەمان تێگەیشتنی
بەعسە بۆ سیاسەت، بەڵام له‌ئاستێکی بچووکتر‌و بەھێزێکی کەمتر‌و بەتوانایەکی
لاوازترەوە له‌وەی بەعس. تەواو وەک بەعس دەسەڵاتدارانی کوردستانیش هەموو
رەهەندەکانی ژیانی ئینسانی ئێمەیان کردۆتە رەهەندێکی سیاسی، ئیتر له‌خوێندن‌و
کارکردنەوە بیگرە، بۆ وەرزش‌و سەفەر‌و گەشەکردن له‌بواری ژیانی پیشەیی‌و ھتد….
هاوکات سیاسەتیان دابڕیوە له‌هەموو شتێک کە پەیوەندی بە ماف‌و رێز‌و گەورەکردنی
توانای ئازدبوونی ئینسانەوە هەبێت. تەواو وەک بەعس ئەم دەسەڵاتدارانە خۆیان تەنها
بە نوێنەری هەمیشەیی خەڵکی کوردستان نازانن، بەڵکو خۆیان بە خاوەنی کوردستان‌و بە
خاوەنی خەڵکەکەشی دەزانن. ئەمەش وایلێکردون خۆیان وەک ئاغا‌و خەڵک وەک کۆیله‌،
خۆیان وەک سەروەر‌و خەڵک وەک خزمەتکار، خۆیان وەک پیرۆز‌و خەڵک وەک ستایشکەریان،
مامەڵەبکەن.

ئەوەی ئەمڕۆ دەبینین
گەڕانەوەی ئەو خەون‌و ترسە گەورەیەی ناو مێژووی ئێمەیە کە له‌سەرەتادا باسمکرد.
له‌سەرێکەوە خەونی ئازادبوون‌و پێشکەوتن بەقورسی له‌ئارادایە، له‌سەرێکی دیکەوە
ترسی ئەوەی ئینسانی ئێمە وەک کۆیله‌‌و مرۆڤی پله‌دوو مامەڵە بکرێت. نوخبەی سیاسی
باڵادەست له‌کوردستاندا وڵاتەکەی بەجۆرێک رێکخستوە هەم نەکرێت خەونی ئازادی‌و
پێشکەوتنی راستەقینەی تێداببینرێت، هەم ئەگەر‌و ترس‌و واقیعی ئەوەی ئینسانی ئێمە
وەک مرۆڤی پله‌دوو مامەڵەبکرێت، ھێجگار گەورەبێت.

هاوکات وەک چۆن له‌سەرەتای سەدەی بیستەمدا ئینسانی
ئێمە بەو دۆخە رازینەبوو کە داگیرکەران بۆیان دروستکرد، له‌مڕۆشدا بەشێکی گەورەی
کۆمەڵگای ئێمە بەو دۆخە رازینییە کە دەسەڵاتداران له‌کوردستاندا دروستیانکردوە.
ئەوەی دەیبینین ئەوەیە خەڵک ئاغای ناوێ، بەڵکو نوێنەری راستەقینەی دەوێت، سەروەری
هەتاهەتایی ناوێت، بەڵکو دەسەڵاتێکی دەوێت له‌چوارچێوەی پەیمانێکی کۆمەڵایەتیدا
ماف‌و رێز‌و ئازادییەکانی بپارێزێت. بەزۆرمانا نوخبەی خوێندەواری کورد له‌سەرەتای
سەدەی بیستەمدا له‌بەردەم چ دۆخێکدا بووە، ئێمەش ئەمڕۆ له‌بەردەم شتێکی له‌و
بابەتەداین. هەم خەونی ئازادی‌و هەم ترسی بە کۆیله‌نەبوون تا ئێستاش زۆر
زیندوون

Entry filed under: مه‌ریوان وریا قانع. Tags: .

سەرنجێکی پێوست لە سەر پێکهێنانی ئەنجومەنی سەرای ئازادی کوردستان عومه‌ر كڵۆڵ:ئامانجمان كه‌ركردنی‌ خه‌ڵكه‌

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


RSS هه‌واڵه‌کانی BBCی به فارسی

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

RSS بابەتەکان لە بالاترین به فارسی

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

RSS بي بي سي -العربية

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

ژمــــاره‌ی ســــه‌ردان

  • 721,937 hits

%d bloggers like this: