خەلاتی نوسەران و شاعێران،خەێانەتە بە خوێنی مندالان و چەوساوەکان!

2011/06/10 at 8:12 PM Leave a comment

عوسمان مەلا:رەوتی گۆرانکاریەکان تا دێ خیراتر دەبێ و راستیەکان لە پشتی پەردە رەنگامەکانی ریاکاری و فریودانەوە، لە پشتی روخسارەکانی شەرم و ترسەوە دەرکەوتون و دەر دەکەون. ململانێی کۆن و نوێ لە هەمو کات زیاتر توند و تیژ بوەتەوە. کۆن بۆ بەردەوام بونی دەسەڵات و سەیتەرەی خۆی هەمو توانا مادی و مەعنەویەکانی وەگەڕ خستوە و نوێ، بە پشت بەستن بە راستیەکان و دەستکەوتە زانستیەکان مەیدانی لە کۆن گرتوە و حوکمی کۆتایی پێ هاتنی دەر کردوە. ئەم ملمانێێە لە هەمو زەمینە و بوارەکاندا بە زەقی خۆی دەنوێنیت، بەتایبەتی لە بواری ئەدەبی و سیاسی و کولتوریدا.
لەم نێوانەدا ئەو توێژ و کەسانەی کە خۆێان بە دەورگێر و هەڵسوری ئەم مەیدانەی بەربەرەکانی
و بەرەنگار بونەوەیە دەزانن، وە ئیدیعای پێشرەو بون و رێبەر بونی رەوتی نوێ خوازی و
ئازادی دەکەن، بۆ خۆێان گیرودەی پاشماوەی رەوتی کۆن و پشتیوانی مانەوەی ئەم نەزم و
سیستەمە نا ئینسانیەن. هێشتا بە تەواوی خۆێان یەکلا نەکردوەتەوە و لە ژێر ناوی ئازادیی
بیروباوەر و دێمکوکراسی خوازیدا بونەتە پاساوگەر و پاڵپشتی مانەوەی خورافات و خوێنڕشتن.
هێشتا لە گومان و ترسدا دەژین و دەێانەوێ مامەڵەی دێموکراسی لەگەل خورافە پەرەستی و
بنەما فکریەکانی کۆنی دژی ئازادی و دژی ئینسانی بکەن. نەزانانە یان هەلپەرەستانە ناێانەوی
راستیەکان وەک خۆی بۆ خەڵک باس بکەن و باوەرێک کە لە سەرەتای سەرهەڵدانیەوە تا ئێستا
دژی ئینسان و ئازادی ئینسان بوە بەرەوروی ببنەوە و لەقاوی بدەن.

لە بواری ئەدەبیات و کولتوری ئەدبیدا بە تایبەت لە زەمینەکانی
شێعر و ڕۆمان و چیرۆکدا، ئەدیبان و شاعێران و نوسەرانی کورد هێشتا بالۆرەی گلەیی لە
خورافات و دەسەڵاتە ستەمکار و کۆنەپەرەستەکان دەڵێنەوە. ئەم توێژە کۆمەڵایەتیە هێشتا
هەر خەریکی دو زمانین و هەم بە زمانی نوێ دەدوێن و هەم بە زمانی کۆن پەرەستانیش کە
بێجگە لە دارمانی باری عەقڵی و فکری و کۆمەڵایەتی و سیاسی هیچ بەهرە و بەرهەمێکی دیکەی
نەبوە. هێشتا هەر خەریکی تاشینی وەزن و قافیە و قەوارەن بۆ شیعر و ڕۆمان و چیروکەکانیان.
ئەم توێژە ناتوانن یان ناێانەوێ تێبگەن کە زیاتر لە نیو سەدەێە بیرۆکەی نوێخوازی و
ئینسانی و ئازادی تاک و کۆمەڵایەتی لە کوردستانیش وەک هەمو جیهانی وەخەبەر هاتو سەری
هەڵداوە و ئیتر قافیە و وەزن و قەوارەی شیعر و تەفسیراتی ڕۆمان و چیرۆک بەسەر چوە.
تەنانەت حازر نین ئەم راستیەش قەبول بکەن کە نەوەی نوێ و نەسڵی نوێ و ژیانی نوی ئیتر
تاقەتی خوێندنەوەی شێرین و فەرهادیان نیە و تێگەشتون کە ئیتر گوێ گرتن لە ئەفسانە و
داستانی لەیل و مەجنون و مەم و زین و یوسف و زولەیخا هیچ دەردێکیان دەرمان ناکات، تێگەشتون
کە ئیتر ورێنەکانی حۆری و مۆری هیچ ژوانێک بۆ دڵداران بە ئازادی و خۆشەویستیی  دابین و دەستەبەر ناکا.

نەوەی نوێ هەوەدا و تینوی ئەندێشەی نوێ و بیری روناکن. تێگەشتون
کە مزگەوت و منارە، حوجرە و تەکیە، نوشتە و نیکاح بەڵای ژیان و گیانیان بوە و وڵامدەری
خواستە ئینسانی و سروشتیەکانیان نەبوە و نیە و نابێت. بەڵام رونکابیری دێموکرات و خەسێندراو، ڕۆمان نوسی
سەرگەردان و دەمدەمی ناێانەوێ واز لە ئەسپەکەی مێعراج کە سەری ژن بو بێنن و ناشتوانن
تەێارەشیان خۆش نەوێت و مەدحی تەکنۆلوژیا نەکەن. غیرەتی ئەوەشیان نیە واز لە ناوبانگی
درۆینە بێنن و شەفاف و ڕون راستیەکان بکەنە هەوین و ماتریالی باس و نوسینەکانیان. لە
مزگەوت موسوڵمانن، لە بارەگای حیزبەکان دڵسۆزترین ئەندامن، لە کەنیسە دەوری قەشە دەگێرن،
لە لای پیرە ژنی خەتەنەکەری کچۆڵەکان دەسرەی پاکەوە کردنی خوێنی دەستی خەتەنەکریان بەدەستەوەێە و لە لای رێبەرانی دینی سوجدە بۆ
کانگرو و مشک و مزگەوت و منارەی جەهالەت دەبەن.

نەوەی نوی ئیتر دانانیشیت گوی لە دیوانەکانی عیرفانی و پڕاوپڕ
لە تەناقوز بگری کە لە لاێەک سەنای خودای بکوژی عەشق و خۆشەویستی دەکەن و لە، لاێەکیترەوە
گلەیی لە چارەنوسی خوێناوی و مەراقی ماچی ٢ دڵدار دەکەن کە هەمان خودای ستەمگەر دیاری
کردوە بۆێان. نەوەی نوێ و عەقڵیەتی نوێ بە باشی لەم راستیە تێگەشتون کە وەسف و هۆنینەوەی
گوڵ و بولبل و عاقیبەتی کارەستاباری عەشقی پەپولە و مۆم، چارەساز و دەرمانی دەردی ئەوان
ناکا و نانێک بە سفرەی بەتاڵی هەژارێک نابەخشێت. وتنەوەی ئەفسانەکان و چیرۆکەکان، درۆ
زەبەلاحەکانی چون بۆ مێعراج و بەهەشت و جەهەنم، شەق کردنی گاڵتەجاریی مانگ بە پەنجەی پێغەمبەرەکان تەنیا بۆ مانەوەی دەسەڵاتی
ستەمگەران و شەیادانی دور لە ئەخلاق و ئینسانیەت سود بەخش و بە کەڵکە. نەوەی نوێ شعوری
کراوەتەوە و باش دەزانێ کە ئەمرۆ عەقڵ و مەعریفە و وشەی نوێی وەک ئازادی، عەدالەتی
کومەڵاێەتی، کار، خزمەتگوزاری، عەشقی ئازاد و ئازادیی رەهای ژن و پیاو رێگا چارەی دەردەکانیەتی نەک لاوک و ڕۆمان و خەڵاتی نوبل و موبل بۆ پاساکردنی خوێنی
مندالان.

هەژاری و بەش مەینەتی، فەحشا و بێکاری، ئاوارەیی بوەتە جارەنوسی
میلیونان ئینسان لە سەرتاسەری گۆی زەوی. هەروەها حاکم بونی کولتوری پیاوسالاری و یاسا
و رێسا کۆنەپەرەستانەکانی پەسەند کراو لە پارلەمانەکانی دەسەڵاتە دیکتاۆری و دینیەکاندا
رۆژانە بە سەدان و هەزاران قوربانی دەگرێ. رۆژانە کچۆڵەکان دەبنە قوچی قوربانیی ناموس
پەرسەتی و منداڵان بە بومبای زلهێزەکانی خاوەن دێموکراسی گیان دەدەن. لەم نێوانەدا
نوسەران و شاعێرانی روناکبیر بە نوسینی رۆمانێک و لاوانەوەی مەرگ و خەتەنە و کۆشتاری
ژنان و کچان، وە شاعێران بە هۆنینەوەی ئازارەکانیان و چۆنیەتی ئێختساب کردنی منداڵان
لە دەست تاوانباران و خاوەنانی دەسەڵاتەکان و دینەکان، خەڵات و مەدالیای جۆراوجۆری
گرانمایە وەر دەگرن و چەپڵەیان بۆ لێ دەدرێ. هەرکام لەم خەڵاتانە خوێنبایی سەدان هەزار
منداڵ و کچۆڵە و ئاوارە
و کۆژراوی شەرەکانی خاوەن خەڵاتەکانە. ئەو نوسەر و شاعێرانە کە ئەم خەڵاتانەێان پێ
دەبەخشرێت بەشێکن لەو تاوانبارانە کە لەم بازارەی مەرگ و ستەمدا بەشدارن. دەوڵەتەکان
و دینەکان دەبێ بکۆژن تاکو بازاری رۆمان نوسان و شاعێران گەرم بێت. لە لاێەک خەڵات
بە نوسەر و شاعیری مەداحی کوشتارەکان دەبەخشن، لە لاێەکیتر خەڵات بە سەر فڕۆکەوانانی
خاپورکەری شارەکان و باخچەی منداڵان و نەخۆشخانەکاندا دابەش دەکەن.

روناکبیرانی راستەقینە ئەوانەن کە بە بێ ترس و چاوی پاداشت
رێگای نەجاتی یەکجارەکی و گەیشتن بە ئازادی نیشان دەدەن، وە بە لەقاودانی سەرچاوەی ئەم بەدبەختی و ژێردەستی و تەعەداێانە
کە لە ئینسان دەکرێ، راستیەکان رون دەکەنەوە و خەڵک بانگەواز دەکەن بۆ بەگژدا چونەوەی
سەرچاوەکانی ئەم نا ئومیدی و کوشتار و برسیەتیانە کە هەرەشە لە هەمو بەشەریەت دەکا،
گۆرینی سیستەمەکان لە بناغەوە بە رێگا چارە دەزانن نەک گۆرینی دیکتاتۆران و ستەمکارانی
هەلپەرەست. روناکبیری شەرافەتمەند و ئازادیخواز بەرانبەر بە خزمەتەکانی خۆی لە پیناو
هوشیار کردەنەوەی جەماوەر بە مافەکانیان و باس و پێناسە کردنی ستەمەکان نەک ئامادە
نیە خەڵات وەر بگرێ، بەڵکو ئەو خەڵاتانە بە گەورەترین خەێانەت بە ئازار و خوێنی بەشەریەت
دەزانێت.

بێگومان کۆنەپەرەستان و دەسەڵاتدارانی دیکتاتۆر و ستەمگەر
بەرانبەر بە خەباتی روشنگەریی تێکۆشەرانی راستەقینەی رێگای عیلمانیەت و عەدالەت، بەرانبەر
بە رەوتی روشنگەری و ئەندێشەی عەدالەتخوازی، بە دەێان رێگای فڕوفێڵ و خەڵات دابەش کردن
بەسەر بازرگانانی فرمێسک و خوێنی قوربانیانی سیستەمە دژی ئینسانیەکاێاندا دەگرنە پێش
بۆ فریوکاری و چەواشەکاری. سەرماێەێەکی زۆر بۆ چاپ کردنەوە و بڵاوکردنەوەی ورێنە دینیەکان
و خورافاتی قەومی و عەشیرەی و نەتەوەیی و ئایینی تەرخان و سەرف دەکەن. شێعری شاعێران
و چیرۆک و رۆمان نوسانی بازرگان و سەرەگرتو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی خوێنبایی مندالان و
ژێر دەستان و چەوساوەکان بە بەرینی بڵاو دەکەنەوە.

خاڵێکی گرنگ و شیاوی سەرنج و پشتگری و بە هێز کردن کە ئەمرۆ
وەک هیواێەک خۆی دەنوێنی، هوشیار بونەوەی رۆژ لە دوای رۆژی جەماوەری خەڵکی ستەمکێش
و تەعەدا لێ کراوە، بەتایبەتی نەوەی نوێ. ئێستا ئیتر جەماوەر باش دەزانێت کە هۆنینەوەی
دەرد و رەنج و ئازارەکانیان لە لایەن شاعیرانەوە، نوسینەوەی کوشتاری ژنان و خۆ سوتاندن
و بلوک بارانەکانیان و خەڵاتی ئاکامی ئەم ئازارانە هیچ دەردێکیانی دەرمان نەکردوە و
نایکا. ئیتر بەڵێنەکانی سەران و دەسەڵاتدارانی زەوی و ئاسمان لای ئەم نەوە نوێیە و
جەماوەری بەش مەینەت رسوا و بێ کەڵک بوە. دیارە سەرەڕای سەرهەڵدان و گەشە کردنی ئەم
رەوتە نوێ خوازی و هوشیار بونەوەێە، خەڵک بە تێڕامان و پارێزەوە پێشوازی لە وتەکان
و نوسراوەکان و دروشمەکانی روناکبیرانی لائیک و عەدالتخوازی راستگۆ و دڵسۆز دەکەن.
هێشتا لە هەڵبژاردنی رێگای دروستی گەیشتن بە مافەکانیان بە گومان و سەرگەردانن. ئەم
گومان و سەرگەردانیە ئاکامی درۆ بونی بەڵینەکانی سەردەمی شورش بە خەڵک و خەێانەتی رێبەران
و سەرانی حیزبە ناسیونالیست و بورژوازیەکانە کە ئەمرۆ لە دیکتاتورانی پێشوتر جیناێەتکارتر
و خوێنرێژتر و زاڵمترن. ئەمرۆ ئیتر نەخۆشیی بێ لاێەنی، هەلپەرەستی، مەسینە هەڵگری،
دروشمە پوچەکانی نەتەوە و نیشتمان پەروەری ڕۆح و گیان و جسمی خەڵکی ماندو و بێزار کردوە
کە ساڵەهای ساڵە وزە و توانای ئاخێز و راپەرین و بزوتنی تێدا کوشتبون.

لە بەرانبەر ئەم رەوتە روشنگەریەی خەڵکدا کۆنەپەرەستان و
چینی دەسەڵاتداری بورژوازی ترسیان لێ نیشتوە و هەر هەمو کێشە و ناکۆکی و ناتەباییەکانی
نێوان خۆێانیان بۆ ماوەێەکی کاتی وەلا ناوە و لە دژی خەڵک یەکیان گرتوە. کۆنەپەرەستان
و دەسەڵاتدارانی تاڵانچی باش دەزانن کە هوشیاری و بێدار بونەوەی خەڵک بە مافەکانیان
گەورەترین هەرەشەێە بۆ سەر دەسەڵات و بەرژەوەندی جێناێەتیی ئەوان. حیزبەکانی بەشدار
لە دەسەڵاتدا بە هاوپەیمان و ئوپوزسیونیانەوە باش دەزانن کە ئەگەر چینی چەوساوەی کۆمەڵگا
لەو خەوە قورسە کە بە هۆی حەبی بێهۆشکەری خودا و نەتەوە و نیشتمان و ئاڵاوە وەک مۆتەکە
دەێان ساڵە سەردڵی گرتون ڕاچڵەکن، وەک تسۆنامی و هەرەس بنیاد و بارەگا و دامودەزگاکانیان
ڕادەماڵی و هەر هەمو کورسیەکانی سەرۆکایەتی و وەزارتخانە و مینبەرەکانیان تێکەوە دەپێچێتەوە
و رەوانەی زبڵدانی مێژویان دەکا.

بە خۆشیەوە هەر ئێستا تیشکەکانی لە خەو ڕاچڵەکێنێ جەماوەری ستەمدیتو بە دی دەکرێ و لەم راستیە تێگەشتون، میلەتیک
کە بە نەخۆشیی تەقدیر و قەزاو قەدەر توش بوببێت، چاوروانی رۆژی پاداشتی تەحەمولی برسیەتی
و ژێردەستی و بەڵێنەکانی قیامەت بێت قەت روی خۆشی و بەختەوەری بە خۆێەوە نابینێت. میلەت
تێگەشتوە کە دین و دەوڵەتی دینی و قەومی میلەت بە چوارپێ و حەیواناتی ماڵی و مڵکی خۆێان
لە قەڵەم دەدەن و هەرکاتێک نارەزاێەتی دەربڕێ و گوێ ڕاێەڵ نەبێ، قەسابخانەیان بۆ بەڕێ
دەخەن و کوشتاریان دەکەن. خەڵک ئیتر لەو خەوە بێدار بوەتەوە کە تا ئێستا دار و نەدار
و سەروماڵی کردبوە فیدا و قەزاوەگێری خورافات و بەڵێنە درۆیینەکان ئەو دنیا و ئەم دنیای
سەران و رێبەرانی نەتەوە و نیشتمان. میلەت تێگەشتوە کە بە بالۆرە و شیعر و ڕۆمان و
چیرۆک نوسین و نوسینەوەی ئازارەکان و بەش مەینەتیەکانی بە هیچ کوێ ناگا. ئەمرۆ دروشمەکانی
ئازادی، کار، نان، نیشتەجێ و خزمەتگوزاری کردوەتە ئاڵا و هێما و پرۆگرامی داهاتوی.
ئەمرۆ عەدالەتی کۆمەڵایەتی و ئازادی تاک خواستی خەڵکە و بەڵێنەکانی بەهەشت و بەڵینەکانی
پاش بەدەست هێنانی دەوڵەتی نەتەوەیی پێشکەش بە سەران و رێبەرانی دین و دەوڵەتی سەرکوتگەر
دەکا.

عوسمان مەلا

١٠/٦/٢٠١١

Entry filed under: عو‌سمان- م. Tags: .

گفتوگۆ له‌گه‌ڵ عوسمانی حاجی مارف سه‌باره‌ت به‌دانیشتنی پێنج قۆڵی ده‌سه‌ڵات و ئۆپۆزسیۆن 9/6/2011 رۆژنامه>كۆماری‌ ئیسلامی‌،كۆمه‌له‌‌و دیموكرات بانگهێشتی‌ كۆبونه‌وه‌یه‌كی‌‌ خۆی‌ ده‌كات

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


RSS هه‌واڵه‌کانی BBCی به فارسی

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

RSS بابەتەکان لە بالاترین به فارسی

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

RSS بي بي سي -العربية

  • An error has occurred; the feed is probably down. Try again later.

ژمــــاره‌ی ســــه‌ردان

  • 721,907 hits

%d bloggers like this: